Tuigje, prak of chatelaine

Horlogekettingen als onderdeel van de klederdracht

Binnen de accessoires die horen bij traditionele klederdrachten nemen horlogekettingen een bijzondere plaats in. Vanaf het laatste kwart van de achttiende eeuw ontstond op het platteland en in vissersdorpen de gewoonte dat mannen aan hun zakhorloge – dat in een klein zakje net onder de broeksband werd gedragen – kettinkjes met verschillende voorwerpjes bevestigden. Deze hingen langs de broek naar beneden.

De voorwerpen aan de ketting bestonden meestal uit een horlogesleutel, een signet (zegelstempel) en kleine bedeltjes die vaak verwezen naar het beroep of de identiteit van de drager. In de loop van de negentiende eeuw werd deze zogenoemde chatelaine eenvoudiger uitgevoerd: de bedeltjes verdwenen en de ketting werd doorgaans beperkt tot een horlogesleutel en twee identieke signetten. Vanaf het einde van de negentiende eeuw zag je ook veel meer eenvoudige horlogekettingen die bestonden uit een aflopende gourmetschakel en bredere, wat plattere zogenaamde Franse gourmetschakels.

Later raakte het gebruik in zwang om de horlogeketting op het vest te dragen. De haak of de veerring werd door een knoopsgat van het vest gehaald, terwijl het zakhorloge zelf in een speciaal vestzakje werd opgeborgen.