Oorijzers bij de Nederlandse streekdracht-Friesland

Oorijzers

Als onderdeel van de traditionele klederdracht droegen vrouwen een oorijzer en een kanten muts. Oorspronkelijk ontstaan in de burgermode was het oorijzer in de 16e eeuw een eenvoudig ijzeren beugeltje om de muts stevig op het hoofd te houden, maar in de loop der tijd ontwikkelde het zich tot een prachtig sieraad. Zie foto, de ontwikkeling van het Friese oorijzer!

Aan de uiteinden van het oorijzer zaten knopjes, zodat het scherpe metaal niet in de wang prikte. Deze knopjes kregen steeds meer decoratieve vormen, zoals vogel- of slangenkopjes. Later ontwikkelden ze zich tot plaatjes, krullen en andere sierlijk bewerkte ornamenten. Achter het versierde uiteinde bevonden zich gaatjes, waar spelden doorheen gestoken konden worden om de muts extra vast te zetten. Deze spelden, de zogenaamde mutsenspelden, werden later vaak ook als pronkjuweel gebruikt.

Oorspronkelijk van ijzer, later werden de beugels ook vervaardigd uit koper, zilver en goud. In het noorden van het land – Friesland, Groningen en Drenthe – groeide het oorijzer zo breed dat het bijna het gehele hoofd omsloot, waardoor het een opvallend en indrukwekkend onderdeel van de klederdracht werd.

Het uiteinde van bovengenoemde oorijzers groeide dus uit van kleine knopjes tot de sierlijke ornamenten die men nu nog kent. In Zeeland, bij de Zuid-Bevelandse dracht, werden ze “stikken” genoemd. In de rest van Zeeland sprak men van “krullen”. In Noord-Holland noemde men ze “boeken”, in Friesland “doppen”, in Groningen en Huizen “stiften” en in Urk “knoppen”. En in Scheveningen later ook “boeken” genoemd.